ابو القاسم سلطانى

97

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

كاشته‌اند و به تدريج اين درختان آب‌هاى سطح زمين را خشك كرده و زمين‌هاى قابل استفاده شده و مالاريا نيز از بين رفته است به همين مناسبت درخت را Fever tree ناميده‌اند . خاصيت ضدعفونىكننده گياه در سال 1857 اولين بار توسط فرديناندرن مولر گزارش گرديده است . در استراليا و اروپاى قرن نوزدهم از برگ و اسانس در موارد تب ، سل ريوى و به فرم بخور در آسم ، برونشيت ، گلودرد ، سياه‌سرفه ، مخملك حتى تيفوئيد و ديفترى و از برگ‌هاى خشك مانند توتون به صورت سيكارت در آسم استفاده درمانى به عمل آمده است . در ايران تا قبل از دوران قاجاريه گياه را نمىشناخته‌اند . اولين بار سلطان الحكماء ( متوفى 1321 هجرى قمرى مطابق با 1903 ميلادى ) مىنويسد : " اكاليپ طوس درختى است بزرگ كه در استراليا مىرويد درخت مزبور را در فرنگستان غرس نمودند مشاهده كردند در مواضعى كه نوبه زياد است به واسطه غرس درخت مزبور نوبه قلع و قمع مىشود . . . ( 1 * ) و ناظم الاطباء مىنويسد : اين قسم را در سال 1857 ميلادى به فرنگ آورده در اسپانيا و جنوب فرانسه و در جزيره كوس و نيز در افريقا به خصوص در الجزاير فرانسه آن را غرس و عمل آورده‌اند . . . قوه جاذبه‌اى كه خداوند عالم در اين نبات آفريده در هيچ‌يك از نباتات ديگر نيست چنانچه يك شاخه آن را 12 ساعت در آب فرو برند سه مساوى وزنش آب جذب مىكند و اهالى بومى استراليا در حين عبور از بيابانهاى وسيع بىآب هرگاه محتاج به آب مىشوند ريشه‌هاى اين درخت را كه هميشه بطور افقى مىباشند قطع كرده به قدرى آب از آنها جريان مىيابد كه آنان را سيراب مىكند . . . . " ( 2 * ) . بالاخره وى موارد مصرف درمانى آن را در تب نوبه ، تب سلى همراه با ترشح زياد عرق ، اسهال ، اختلالات نزله‌اى و اشكال داروئى ( در جاى خود منظور شده است ) را شرح مىدهد . " جوهر [ ماده موثره منظور اكاليپتول بوده است ] اين دوا شباهت تامى به اسانس تربانتين دارد و مانند او از مجارى ادرار و ريه دفع مىگردد ولى بر خلاف تربانتين بيشتر به واسطه ريه دفع مىگردد . برگ گياه قابض ، مقوى و ضد تب است و مطبوخ او آنتى سپتيك و در جراحات مزمنه و اذن Ozene [ بدبوئى بينى ] و بطور آبدزدك [ تزريق ] در جراحات رحمى بسيار مفيد است . . . ( 3 * ) . قسمت مورد استفاده درمانى برگ‌ها به خصوص برگ‌هاى درختان مسن مىباشد . برگ‌ها را در تابستان جمع‌آورى و خشك نموده و در تاريكى نگهدارى مىكنند . تركيبات شيميائى : برگ گياه داراى اسانس ( 5 / 1 تا 5 / 3 درصد ) ، تركيبات فنلى مانند گاليك اسيد ، Elagic اسيد ، وانيلين ، Sinapaldehide , Syringaldehyde ، پروتوكاتشيك اسيد ، پروتوكاته شيك الدئيد ، وانيليك اسيد و Ellagitannin ، فلاونوئيدها نظير كورستين ، تاكزيفولين Quercitrine , Taxifoline ، لوته ئولين ، رونين Apigenine ، كورسيترين ، اكاليپترين ، هيپروزيد . . . . ، Euglubal ، يك ماده تلخ